توسط : خزر در کانون رقابت کریدورهای تجاری
با افزایش رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی در اوراسیا، کارشناسان بیش از گذشته به دریای خزر توجه می‌کنند. این پهنه آبی دیگر صرفاً یک مسیر حمل‌ونقل نیست. بازیگران منطقه، آن را به حلقه‌ای کلیدی در زنجیره تجارت تبدیل کرده‌اند.
تحلیلگران اقتصاد شمال ایران، توسعه شبکه‌های تجاری یکپارچه را عامل اصلی رونق آینده می‌دانند. در این دیدگاه، اتصال بازارهای منطقه‌ای اولویت دارد. مدیریت هوشمندانه جریان کالا، سرمایه و خدمات نیز اهمیت بیشتری نسبت به توسعه جداگانه زیرساخت‌ها پیدا کرده است.
ظرفیت‌های بنادر شمال ایران
در سال‌های اخیر، دولت و بخش خصوصی در بنادر شمال کشور سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی انجام داده‌اند. بنادر کاسپین، انزلی، نوشهر و امیرآباد در کنار شبکه‌های ریلی و جاده‌ای، ظرفیت‌های مهمی برای توسعه تجارت فراهم کرده‌اند. با این حال، فعالان اقتصادی این زیرساخت‌ها را در قالب یک زنجیره منسجم به یکدیگر متصل نکرده‌اند. همین امر مانع تحقق ظرفیت‌های بالقوه اقتصاد خزر شده است.
رقابت جدید؛ از بنادر تا شبکه‌های اقتصادی
برخی تحلیلگران معتقدند رقابت در خزر دیگر بر سر ظرفیت بندری نیست. کشورها اکنون برای مدیریت جریان‌های تجاری منطقه با یکدیگر رقابت می‌کنند. فرج‌الله معماری، رئیس کمیسیون اقتصاد کلان اتاق بازرگانی ایران، در این باره می‌گوید: «عصر رقابت بنادر به پایان رسیده است؛ رقابت آینده در خزر، رقابت شبکه‌های اقتصادی است.»
به گفته او، استان‌های گیلان، مازندران و گلستان می‌توانند با هم‌افزایی، حلقه‌های یک زنجیره ارزش ملی در تجارت منطقه باشند.
حکمرانی شبکه‌ای؛ حلقه مفقوده اقتصاد خزر
در رویکرد جدید توسعه، «حکمرانی شبکه‌ای» اهمیت ویژه‌ای دارد. این مفهوم، هماهنگی میان بنادر، مناطق آزاد، گمرکات، مرزها، شبکه‌های حمل‌ونقل و بخش خصوصی را در اولویت قرار می‌دهد. کارشناسان معتقدند با وجود ایجاد زیرساخت‌های فراوان طی دو دهه گذشته، نبود هماهنگی نهادی مانع شکل‌گیری یک زیست‌بوم اقتصادی منسجم شده است.
نقش کریدور شمال–جنوب در تجارت منطقه
کریدور بین‌المللی شمال–جنوب، هند، ایران، روسیه و اقتصادهای اوراسیا را به یکدیگر متصل می‌کند. رئیس کمیسیون اقتصاد کلان اتاق ایران این کریدور را بخشی از معماری ژئواکونومیک جدید منطقه می‌داند. این مسیر، ایران را از یک گذرگاه ساده ترانزیتی به بازیگری مؤثر در اتصال اقتصادی منطقه تبدیل می‌کند.
تشدید رقابت در خزر
کشورهای همسایه نیز برنامه‌های گسترده‌ای برای تقویت جایگاه خود در تجارت خزر اجرا می‌کنند. روسیه و قزاقستان به‌تازگی توافق راه‌اندازی خط کشتی‌های «رو-رو» را امضا کردند. همچنین قزاقستان ظرفیت‌های لجستیکی خود را در بنادر آکتائو و کوریک توسعه می‌دهد. این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ ظرفیت حمل بار را ۵۰ درصد افزایش دهد.
تکمیل زنجیره ارزش حمل‌ونقل
کارشناسان معتقدند توسعه بنادر بدون تقویت ناوگان دریایی و صنایع کشتی‌سازی، پاسخگوی رشد تجارت منطقه‌ای نخواهد بود. کشورها کارآمدی کریدورها را با توان عملیاتی آن‌ها در مدیریت پایدار جریان کالا می‌سنجند، نه با تعداد بنادر.
نقشه راه جدید اقتصاد خزر
صاحب‌نظران پیشنهادهایی مانند ایجاد «کریدور ژئواکونومیک خزر–هرمز» و تدوین «پیمان ۱۴۲۴ خزر» را مطرح کرده‌اند. هدف آن‌ها ایجاد یک حکمرانی یکپارچه اقتصادی در شمال کشور است. ایران تنها کشوری است که به دو پهنه راهبردی خزر و هرمز دسترسی دارد. این مزیت، کشور را به یکی از حلقه‌های کلیدی اتصال اقتصادی در منطقه تبدیل می‌کند.
برای مطالعه تازه‌ترین اخبار اقتصاد و تجارت به تتانیوز مراجعه کنید.
