توسط : طرح «حمل یکسره» کالا قرار است با انتقال بخش قابل‌توجهی از تشریفات و کنترل‌های گمرکی به گمرکات داخلی، توقف کامیون‌ها در مرز را کاهش دهد؛ سیاستی که در صورت اجرای هماهنگ با مدیریت ریسک و هوشمندسازی گمرک می‌تواند مرزها را از محل توقف کالا به نقطه عبور سریع‌تر تجارت تبدیل کند.
به گزارش تتانیوز، مرتضی زمانیان، معاون سیاست‌گذاری و راهبردی اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی، در نشست شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی آذربایجان‌شرقی از ابلاغ مصوبه «حمل یکسره» کالا در گمرکات طی هفته آینده خبر داده است.
این مصوبه با همکاری وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، راه و شهرسازی و بانک مرکزی تهیه شده و هدف آن کاهش توقف وسایل حمل‌ونقل در مرز و انتقال بخش قابل‌توجهی از فرآیندهای گمرکی به گمرکات داخلی است.
زمانیان اعلام کرده است که با اجرای این طرح، مرز باید از «محل توقف کالا» به «محل عبور کالا» تبدیل شود.
حمل یکسره چگونه اجرا می‌شود؟
در مدل مورد نظر، کامیون پس از رسیدن به مرز نباید برای مدت طولانی در انتظار انجام بخش‌هایی از تشریفات گمرکی باقی بماند. در عوض، فرآیندهای قابل انتقال مانند بررسی اسناد، مجوزها، بارگیری و پلمب تا حد امکان در گمرک داخلی انجام می‌شود و وسیله حمل پس از رسیدن به مرز با حداقل توقف مسیر خود را ادامه می‌دهد.
به گفته زمانیان، برای یک تولیدکننده در آذربایجان‌شرقی، مراحل مربوط به مجوزها، بارگیری و پلمب کالا می‌تواند در گمرک داخلی انجام شود و کامیون پس از رسیدن به مرز، بدون توقف طولانی از مرز عبور کند.
حمل یکسره ایده جدیدی نیست
«حمل یکسره» در نظام گمرکی ایران مفهوم تازه‌ای نیست. قانون امور گمرکی، حمل یکسره را ورود کالا به اماکن گمرکی و خروج آن بدون تخلیه و تحویل در این اماکن، با رعایت مقررات مربوط تعریف کرده است.
گمرک ایران نیز پیش از این دستورالعمل‌هایی برای اجرای حمل یکسره داشته و در سال ۱۴۰۴ نیز تشریفات حمل یکسره محموله‌های کالاهای اساسی و واحدهای تولیدی در گمرک شهید رجایی از سر گرفته شد.
بنابراین اهمیت تصمیم جدید صرفاً در ایجاد یک عنوان جدید در مقررات نیست؛ بلکه مسئله اصلی، گسترش و بازطراحی اجرای این شیوه در مقیاس تجارت خارجی کشور است.
وزارت اقتصاد نیز در برنامه کاهش زمان تجارت خارجی، حمل یکسره را در کنار «مدیریت هماهنگ مرزی»، توسعه مدیریت ریسک و هوشمندسازی فرآیندهای گمرکی دنبال می‌کند.
چرا توقف کامیون در مرز اهمیت دارد؟
توقف کامیون تنها یک مسئله حمل‌ونقلی نیست. افزایش زمان انتظار می‌تواند هزینه‌های مستقیمی برای صاحب کالا و شرکت حمل ایجاد کند و در مورد کالاهای حساس، فاسدشدنی یا مواد اولیه تولید، تأخیر در ورود کالا را به زنجیره تأمین منتقل کند.
از سوی دیگر، افزایش زمان ماندگاری کالا در مبادی ورودی، ظرفیت پایانه‌ها و گمرکات را نیز درگیر می‌کند. بنابراین کاهش زمان توقف یک کامیون، در صورت اجرای گسترده، می‌تواند بر ظرفیت کلی شبکه تجارت خارجی اثر بگذارد.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بر اساس آخرین گزارش‌های مطرح‌شده درباره فرآیند ترخیص، حدود ۴.۵ تا ۴.۶ میلیون تن کالای اساسی در گمرکات، بنادر و مبادی ورودی کشور در حال طی فرآیند ترخیص بوده است؛ بخشی از این کالاها شامل نهاده‌های دامی، روغن و دانه‌های روغنی است.
در چنین شرایطی، انتقال فرآیندهای قابل انتقال از مرز به گمرکات داخلی می‌تواند بخشی از فشار عملیاتی بر مبادی ورودی را کاهش دهد.
نقطه قوت طرح؛ انتقال کنترل، نه حذف آن
یکی از مهم‌ترین نکات در اجرای حمل یکسره، تفکیک این سیاست از «حذف تشریفات گمرکی» است.
هدف طرح، حذف کنترل‌های گمرکی نیست؛ بلکه انتقال بخش قابل‌توجهی از فرآیندها به نقاطی است که امکان انجام آنها پیش از رسیدن کامیون به مرز وجود دارد. در این مدل، ارزیابی، کنترل اسناد، بررسی مجوزها، پلمب و سایر الزامات لازم می‌تواند در گمرک داخلی انجام شود و مرز بیشتر نقش کنترل نهایی و عبور را ایفا کند.
اجرای موفق چنین مدلی به ثبت و دسترسی به اطلاعات کالا، صاحب کالا، وسیله حمل، مجوزها و وضعیت اظهار پیش از رسیدن کامیون به مرز وابسته است.
به همین دلیل، حمل یکسره ارتباط مستقیمی با توسعه مدیریت ریسک و هوشمندسازی فرآیندهای گمرکی دارد. هرچه سامانه‌های گمرکی بتوانند محموله‌های پرریسک و کم‌ریسک را دقیق‌تر شناسایی کنند، امکان کاهش توقف بدون تضعیف کنترل‌های نظارتی بیشتر خواهد شد.
آزمون اصلی؛ هماهنگی دستگاه‌ها
اگرچه حمل یکسره در ظاهر یک سیاست گمرکی است، اما اجرای آن به همکاری چندین دستگاه وابسته خواهد بود.
بر اساس اعلام معاون سیاست‌گذاری و راهبردی اقتصادی وزارت اقتصاد، وزارت صمت، وزارت راه و شهرسازی و بانک مرکزی نیز در تهیه مصوبه مشارکت داشته‌اند.
این هماهنگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا توقف کامیون در مرز همیشه ناشی از تشریفات گمرکی نیست. مجوزهای تجاری، ثبت سفارش، مسائل ارزی، اسناد حمل، کنترل‌های مرزی و فرآیندهای حمل‌ونقل هر کدام می‌توانند به یک حلقه از زنجیره توقف تبدیل شوند.
در نتیجه، اگر تنها فرآیند گمرکی کوتاه شود اما کامیون در مرحله دیگری متوقف بماند، بخش مهمی از هدف حمل یکسره محقق نخواهد شد.
آیا حمل یکسره هزینه تجارت خارجی را کاهش می‌دهد؟
در صورت اجرای صحیح، کاهش توقف، دفعات جابه‌جایی کالا، تخلیه و بارگیری مجدد و زمان انتظار می‌تواند هزینه‌های لجستیکی تجارت خارجی را کاهش دهد.
از سوی دیگر، کوتاه شدن زمان رسیدن مواد اولیه به واحدهای تولیدی یا کالا به بازار، هزینه فرصت ناشی از تأخیر را نیز کاهش می‌دهد.
با این حال، میزان اثرگذاری طرح به نحوه اجرای آن بستگی دارد. برای دستیابی به کاهش پایدار زمان تجارت، فرآیند جدید باید از مرحله صدور مجوز تا کنترل نهایی مرزی یکپارچه باشد. در غیر این صورت، ممکن است بخشی از زمان و هزینه صرفاً از مرز به گمرک داخلی منتقل شود، بدون اینکه زمان کلی تجارت به میزان مورد انتظار کاهش پیدا کند.
حمل یکسره در کنار مدیریت هماهنگ مرزی
حمل یکسره را می‌توان بخشی از مجموعه اصلاحاتی دانست که با هدف کاهش زمان و هزینه تجارت خارجی دنبال می‌شود.
وزارت اقتصاد در کنار این طرح، مدیریت هماهنگ مرزی، توسعه مدیریت ریسک و هوشمندسازی فرآیندهای گمرکی را نیز در دستور کار قرار داده است. این مجموعه اقدامات در صورت اجرای هماهنگ می‌تواند معماری فرآیند تجارت خارجی را تغییر دهد.
کاهش زمان تجارت صرفاً با افزایش سرعت کارشناسان گمرک محقق نمی‌شود؛ بلکه نیازمند تغییر در محل و شیوه انجام کنترل‌هاست. اگر کنترل‌ها در نقاط مناسب زنجیره انجام شوند و اطلاعات پیش از رسیدن کالا در اختیار دستگاه‌های مرتبط قرار گیرد، مرز می‌تواند از یک نقطه توقف به نقطه عبور تبدیل شود.
اکنون با اعلام زمان ابلاغ مصوبه حمل یکسره، مرحله مهم‌تر آغاز می‌شود؛ اینکه این سیاست در عمل چه کالاها و مسیرهایی را پوشش خواهد داد، چه کنترل‌هایی در گمرک داخلی انجام می‌شود و میزان کاهش واقعی زمان توقف کامیون‌ها پس از اجرای آن چقدر خواهد بود.
